Η συχνή φράση της εξάρτησης «το ελέγχω»
Στην ψυχοθεραπευτική πρακτική με ανθρώπους που προσπαθούν να διαπραγματευτούν τη σχέση τους με την εξάρτηση, υπάρχει μια φράση που επανέρχεται ξανά και ξανά:
«Το ελέγχω.»
Τη συναντώ πολύ συχνά και σχεδόν ποτέ δεν την ακούω ως σημάδι αδυναμίας. Αντίθετα, τη βλέπω ως μια ανθρώπινη προσπάθεια για σταθερότητα, κανονικότητα και αυτοκαθορισμό. Είναι φυσικό ένας άνθρωπος να θέλει να νιώθει ότι έχει τον έλεγχο, ακόμη κι όταν παλεύει με κάτι περίπλοκο όπως μια εξαρτητική συμπεριφορά.
Ταυτόχρονα, η συγκεκριμένη φράση λειτουργεί συχνά ως μια κοινή φωνή της εξάρτησης. Μια φωνή που καθησυχάζει, θολώνει ή κρύβει. Σε αυτό το άρθρο εξερευνούμε γιατί εμφανίζεται τόσο συχνά, τι σημαίνει πραγματικά και πώς η αφηγηματική θεραπεία βοηθά το άτομο να συνδεθεί ξανά με τη δική του φωνή και προσωπική δράση.
Γιατί η εξάρτηση συχνά «ψιθυρίζει» ότι υπάρχει έλεγχος
Η εξάρτηση χρησιμοποιεί τη φράση «το ελέγχω» ως στρατηγική για να παραμείνει στο παρασκήνιο.
Η συγκεκριμένη σκέψη συχνά εμφανίζεται όταν το άτομο:
• προσπαθεί να αποφύγει το άγχος ή τον φόβο της αλλαγής
• επιθυμεί να διατηρήσει μια εικόνα αυτοσυγκράτησης
• νιώθει ότι αν «ανοίξει» το θέμα, θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει επώδυνα συναισθήματα
• φοβάται την απώλεια της κανονικότητας
• θέλει να προστατευτεί από τη ντροπή ή την αυτοκριτική
Κανένα από αυτά δεν δείχνει αδυναμία. Δείχνει προσπάθεια επιβίωσης. Η εξάρτηση απλώς αξιοποιεί αυτές τις ανάγκες και δημιουργεί μια βολική αφήγηση:
«Μην ανησυχείς, δεν υπάρχει λόγος για αλλαγή.»
Το πρόβλημα δεν είναι ότι το άτομο «λέει ψέματα στον εαυτό του». Το πρόβλημα είναι ότι η φωνή της εξάρτησης μπερδεύεται με τη δική του φωνή.
Αφηγηματική θεραπεία: Ο διαχωρισμός ανάμεσα στο άτομο και την εξάρτηση
Ένα από τα πιο χρήσιμα εργαλεία της αφηγηματικής θεραπείας είναι ο εξωτερικευτικός διάλογος.
Σε αυτή την προσέγγιση:
• η εξάρτηση αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή επίδραση,
• όχι ως χαρακτηριστικό της προσωπικότητας.
Με αυτό τον τρόπο ανοίγει ένας νέος χώρος: ο χώρος όπου το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει τη δική του πραγματική φωνή.
Συχνά, αυτό οδηγεί σε ερωτήματα όπως:
• Πότε η φωνή της εξάρτησης δυναμώνει;
• Σε ποιες στιγμές η δική μου φωνή γίνεται πιο καθαρή;
• Ποιες αξίες μου θέλουν να ακουστούν;
Η αλλαγή ξεκινά όχι από μια αντίθεση, αλλά από μια αποσαφήνιση.
Η προσωπική δράση: Μικρές ενδείξεις ότι η δική μας ιστορία ξαναζωντανεύει
Η προσωπική δράση, η ικανότητα να επιλέγουμε και να κατευθύνουμε τη ζωή μας, δεν εξαφανίζεται στην εξάρτηση. Συχνά απλώς θολώνει.
Η επανεμφάνισή της μπορεί να είναι λεπτή αλλά σημαντική:
• μια παύση πριν από μια παρορμητική πράξη
• μια στιγμή συνειδητότητας
• μια σκέψη που ρωτά: «Αυτό με βοηθάει;»
• μια μικρή αλλαγή στον τρόπο που μιλάμε στον εαυτό μας
• μια παραδοχή δυσκολίας χωρίς αυτοκατηγορία
Αυτά τα μικρά σημάδια συνθέτουν μια νέα αφήγηση: την αφήγηση όπου το άτομο έχει ξανά επιρροή στη ζωή του.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι “ποιος έχει τον έλεγχο”.
Στον χώρο των εξαρτήσεων, συχνά η συζήτηση περιορίζεται στο αν το άτομο «έχει τον έλεγχο». Όμως αυτό το δίπολο (έχω/δεν έχω έλεγχο) είναι περιοριστικό και συχνά άδικο.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι:
Σε ποια ιστορία για τον εαυτό μου θέλω να ζήσω; Μια ιστορία όπου χρειάζεται να πείθω τον εαυτό μου ότι όλα είναι υπό έλεγχο; Ή μια ιστορία όπου αναγνωρίζω την πολυπλοκότητα της εμπειρίας μου και παράλληλα βλέπω τη δύναμη και τις αξίες που ήδη υπάρχουν μέσα μου;
Η αφηγηματική θεραπεία προσφέρει τα εργαλεία για να βοηθήσει το άτομο να εντοπίσει:
• τις στιγμές ανθεκτικότητας,
• τις αξίες που θέλει να υπηρετήσει,
• τους δεσμούς που επιθυμεί να χτίσει,
• τη ζωή που θέλει να γράψει από εδώ και πέρα.
Η εξάρτηση έχει μια δυνατή φωνή, αλλά όχι τη μόνη. Η εξάρτηση μπορεί να ψιθυρίζει «το ελέγχω» για να παραμείνει αόρατη. Αλλά η δική μας φωνή δεν χάνεται. Όταν αρχίζουμε να τη διακρίνουμε, μπορεί να πει κάτι πολύ πιο αληθινό:
«Επιλέγω την ιστορία που με στηρίζει. Και κάνω βήματα προς αυτήν.»
Αυτό δεν είναι υπερβολική αυτοπεποίθηση.
Είναι η ουσία της αλλαγής.
